Thuốc tránh thai khẩn cấp: Cách dùng và những điều cần biết

Thuốc tránh thai khẩn cấp là biện pháp giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ hoặc khi các phương pháp tránh thai khác gặp sự cố. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc phụ thuộc vào loại thuốc và thời điểm sử dụng, vì vậy chị em cần nắm rõ cách dùng để hạn chế những rủi ro không mong muốn. Vậy thuốc tránh thai khẩn cấp có những loại nào, nên uống trong bao lâu sau khi quan hệ và cần lưu ý gì sau khi sử dụng? Cùng Nhà Thuốc Minh Thi 2 tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?

Thuốc tránh thai khẩn cấp (Emergency Contraceptive Pills) là biện pháp giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ hoặc khi biện pháp tránh thai gặp sự cố, chẳng hạn như rách bao cao su, tuột bao cao su hoặc quên uống thuốc tránh thai hằng ngày. Biện pháp này cũng có thể được sử dụng sau khi quan hệ tình dục không tự nguyện.

Tùy từng loại, thuốc tránh thai khẩn cấp có thể chứa levonorgestrel hoặc ulipristal acetate. Các hoạt chất này chủ yếu giúp trì hoãn hoặc ngăn cản quá trình rụng trứng, từ đó giảm khả năng thụ thai. Vì vậy, thời điểm sử dụng có ảnh hưởng quan trọng đến hiệu quả tránh thai.

Thuốc tránh thai khẩn cấp không có tác dụng chấm dứt thai kỳ đã hình thành và không phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đây cũng không phải biện pháp tránh thai thường xuyên do hiệu quả có thể thấp hơn các phương pháp tránh thai chủ động khác.

Cơ chế hoạt động của thuốc tránh thai khẩn cấp

Thuốc tránh thai khẩn cấp hoạt động chủ yếu bằng cách trì hoãn hoặc ngăn cản quá trình rụng trứng, từ đó giảm khả năng tinh trùng gặp trứng và dẫn đến thụ thai. Cơ chế cụ thể phụ thuộc vào hoạt chất có trong thuốc, phổ biến là levonorgestrel và ulipristal acetate.

Trong đó, levonorgestrel có tác dụng chủ yếu khi được sử dụng trước thời điểm rụng trứng. Thuốc không có tác dụng chấm dứt thai kỳ đã hình thành và không nên được xem là biện pháp phá thai.

Hiệu quả tránh thai phụ thuộc vào loại thuốc, thời điểm sử dụng và các yếu tố liên quan. Với thuốc chứa levonorgestrel, nên uống càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, tốt nhất trong vòng 72 giờ theo hướng dẫn sử dụng của sản phẩm. Một số loại thuốc tránh thai khẩn cấp khác có khoảng thời gian sử dụng dài hơn.

Không nên khẳng định thuốc có thể ngăn trứng đã thụ tinh làm tổ hoặc đưa ra một tỷ lệ hiệu quả cố định cho mọi trường hợp. Để giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, người dùng cần đọc kỹ hướng dẫn của từng sản phẩm và hỏi dược sĩ hoặc nhân viên y tế khi chưa chắc chắn về cách sử dụng.

Cách dùng thuốc tránh thai khẩn cấp đúng cách

Cách dùng thuốc tránh thai khẩn cấp phụ thuộc vào hoạt chất, hàm lượng và hướng dẫn của từng sản phẩm. Để hạn chế nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, người dùng nên uống thuốc càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, đồng thời tuân thủ đúng liều dùng được hướng dẫn.

Cách dùng thuốc tránh thai khẩn cấp loại 1 viên

Thuốc tránh thai khẩn cấp loại 1 viên chứa levonorgestrel thường có hàm lượng 1,5 mg. Người dùng uống một liều duy nhất càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, tốt nhất trong vòng 72 giờ. Thuốc có thể kém hiệu quả hơn khi sử dụng muộn, vì vậy không nên trì hoãn việc uống thuốc.

Một số sản phẩm chứa mifepristone hàm lượng 10 mg cũng được sử dụng để tránh thai khẩn cấp. Tuy nhiên, thời gian sử dụng và cách dùng cần tuân theo hướng dẫn của từng sản phẩm, không áp dụng máy móc liều dùng của levonorgestrel cho loại thuốc này.

Cách dùng thuốc tránh thai khẩn cấp loại 2 viên

Một số thuốc tránh thai khẩn cấp chứa levonorgestrel được đóng gói thành hai viên, mỗi viên 0,75 mg. Với phác đồ chia hai liều, người dùng uống viên đầu tiên càng sớm càng tốt sau khi quan hệ không được bảo vệ, sau đó uống viên thứ hai sau viên đầu tiên 12 giờ.

Tùy sản phẩm, hướng dẫn sử dụng có thể cho phép uống cả hai viên cùng lúc. Vì vậy, người dùng cần đọc kỹ tờ hướng dẫn đi kèm để xác định cách uống phù hợp, không tự ý thay đổi liều hoặc thời điểm dùng thuốc.

Cần làm gì nếu bị nôn sau khi uống thuốc?

Nếu bị nôn sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp, khả năng hấp thu thuốc có thể bị ảnh hưởng. Với thuốc chứa levonorgestrel, người dùng thường cần uống lại liều nếu nôn trong vòng 2 giờ; với ulipristal acetate, mốc thời gian thường là 3 giờ. Bạn nên kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi dược sĩ để xác định cách xử lý phù hợp với sản phẩm đang dùng.

Hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp và thời điểm nên uống

Thuốc tránh thai khẩn cấp giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, nhưng không đảm bảo hiệu quả tuyệt đối. Thuốc chủ yếu hoạt động bằng cách trì hoãn hoặc ngăn cản quá trình rụng trứng. Vì vậy, hiệu quả có thể giảm nếu quá trình rụng trứng đã xảy ra.

Uống thuốc sau quan hệ bao lâu thì còn hiệu quả?

Thời gian sử dụng phụ thuộc vào loại thuốc. Levonorgestrel thường được khuyến cáo dùng trong vòng 72 giờ sau khi quan hệ không được bảo vệ, trong khi ulipristal acetate có thể được sử dụng trong vòng 120 giờ. Với cả hai loại, uống càng sớm càng tốt thường có lợi hơn.

Nếu đã quá khoảng thời gian khuyến cáo hoặc chưa chắc loại thuốc phù hợp, bạn nên hỏi dược sĩ hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn phương án tránh thai khẩn cấp thích hợp.

Những yếu tố có thể làm giảm hiệu quả tránh thai

Hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố như:

• Thời điểm uống thuốc: Uống muộn có thể làm giảm hiệu quả, đặc biệt khi quá trình rụng trứng đã diễn ra.
• Nôn sau khi uống: Nếu nôn trong khoảng thời gian khiến thuốc chưa được hấp thu đầy đủ, có thể cần uống lại liều theo hướng dẫn của sản phẩm.
• Tương tác thuốc: Một số thuốc có thể làm giảm hiệu quả tránh thai khẩn cấp; cần hỏi dược sĩ nếu đang sử dụng thuốc điều trị khác.
• Quan hệ không được bảo vệ sau khi uống: Thuốc không bảo vệ cho những lần quan hệ tiếp theo trong cùng chu kỳ.

Nếu kỳ kinh trễ, có biểu hiện nghi ngờ mang thai hoặc chưa xác định được tình trạng mang thai, bạn nên thử thai. Có thể thử sau khoảng 3 tuần kể từ lần quan hệ không được bảo vệ gần nhất để kiểm tra đáng tin cậy hơn.

Tác dụng phụ của thuốc tránh thai khẩn cấp

Sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp, một số người có thể gặp tác dụng phụ như buồn nôn, đau đầu, đau bụng hoặc thay đổi chu kỳ kinh nguyệt. Phần lớn triệu chứng thường nhẹ và tự cải thiện trong thời gian ngắn. Mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy loại thuốc và cơ địa mỗi người.

Những biểu hiện thường gặp sau khi uống thuốc

Các tác dụng phụ có thể xuất hiện sau khi sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp gồm:

• Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt: Kỳ kinh tiếp theo có thể đến sớm hoặc muộn hơn bình thường; lượng máu kinh cũng có thể thay đổi. Nếu kinh nguyệt trễ khoảng một tuần trở lên, bạn nên thử thai.
• Buồn nôn hoặc nôn: Đây là những biểu hiện có thể gặp sau khi uống thuốc. Nếu bị nôn trong vài giờ đầu, hãy kiểm tra hướng dẫn của sản phẩm hoặc hỏi dược sĩ để xác định có cần uống lại liều hay không.
• Đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi: Các triệu chứng này thường nhẹ và có thể tự giảm sau một thời gian ngắn.
• Đau bụng dưới hoặc căng tức ngực: Một số người có thể cảm thấy khó chịu ở vùng bụng dưới hoặc ngực sau khi dùng thuốc.
• Ra máu âm đạo bất thường: Có thể xuất hiện tình trạng ra máu lấm tấm giữa kỳ kinh hoặc thay đổi lượng máu kinh. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp chảy máu đều do thuốc.

Dấu hiệu bất thường cần đi khám

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau bụng dưới dữ dội hoặc đau tăng dần, đặc biệt khi kèm chóng mặt hay choáng ngất.
• Chảy máu âm đạo nhiều, kéo dài hoặc đi kèm tình trạng mệt lả.
• Trễ kinh, thử thai dương tính hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mang thai.
• Buồn nôn, nôn hoặc các triệu chứng khác kéo dài, nghiêm trọng hay ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

Đau bụng dữ dội kèm choáng ngất hoặc chảy máu nhiều cần được đánh giá y tế khẩn cấp, vì có thể liên quan đến tình trạng nghiêm trọng như thai ngoài tử cung nếu thuốc tránh thai thất bại.

Thuốc tránh thai khẩn cấp không được chứng minh là nguyên nhân gây vô sinh khi sử dụng đúng hướng dẫn. Tuy nhiên, thuốc không phù hợp để thay thế biện pháp tránh thai thường xuyên vì hiệu quả tránh thai chủ động có thể thấp hơn và chu kỳ kinh nguyệt có thể bị xáo trộn.

Những điều cần lưu ý sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp

Thuốc tránh thai khẩn cấp giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, nhưng không đảm bảo hiệu quả tuyệt đối. Để sử dụng thuốc an toàn và biết cách xử lý khi có tình huống phát sinh, bạn cần lưu ý những vấn đề sau:

• Không tự đặt giới hạn số lần sử dụng theo tháng hoặc năm: Việc sử dụng lặp lại có thể làm tăng nguy cơ rối loạn kinh nguyệt và không phù hợp bằng các biện pháp tránh thai thường xuyên. Nếu cần dùng thuốc nhiều lần, bạn nên trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ để được tư vấn phương pháp phù hợp.
• Xử lý đúng nếu bị nôn sau khi uống: Nếu nôn trong vòng 2–3 giờ sau khi uống, thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ. Thời gian cần uống bù tùy thuộc vào loại thuốc và hướng dẫn của sản phẩm, vì vậy hãy kiểm tra tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ.
• Thông báo các thuốc đang sử dụng và bệnh lý hiện có: Một số thuốc điều trị có thể làm giảm hiệu quả tránh thai khẩn cấp. Người có bệnh lý nền hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng để xác định loại thuốc phù hợp.
• Uống thuốc càng sớm càng tốt: Mỗi loại thuốc có khoảng thời gian sử dụng khác nhau. Levonorgestrel thường được khuyến cáo dùng trong vòng 72 giờ, còn ulipristal acetate có thể dùng trong vòng 120 giờ sau khi quan hệ không được bảo vệ.
• Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và thử thai khi cần: Kinh nguyệt có thể đến sớm hoặc muộn hơn sau khi uống thuốc. Nếu trễ kinh khoảng một tuần trở lên, bạn nên thử thai; nếu chưa rõ thời điểm có kinh, có thể thử sau khoảng 3 tuần kể từ lần quan hệ không được bảo vệ gần nhất.
• Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tiếp theo: Thuốc tránh thai khẩn cấp không bảo vệ cho những lần quan hệ sau khi uống. Bạn nên dùng bao cao su hoặc biện pháp tránh thai phù hợp để giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Thuốc tránh thai khẩn cấp không có tác dụng chấm dứt thai kỳ đã hình thành. Nếu thử thai dương tính hoặc xuất hiện đau bụng dữ dội, choáng ngất hay chảy máu nhiều, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và hướng dẫn xử trí phù hợp.

Tham khảo thêm: TOP các loại thuốc tránh thai hàng ngày tốt nhất hiện nay

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về thuốc tránh thai khẩn cấp, cách sử dụng, hiệu quả và những lưu ý cần thiết để hạn chế nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Nếu còn băn khoăn về cách dùng thuốc hoặc muốn tìm hiểu thêm các biện pháp tránh thai phù hợp, bạn có thể liên hệ Nhà Thuốc Minh Thi 2 để được dược sĩ tư vấn cụ thể.