Có nên uống thực phẩm chức năng không? Những tại hại cần lưu ý

Thực phẩm chức năng ngày càng phổ biến với nhiều lựa chọn từ vitamin, khoáng chất đến các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe chuyên biệt. Tuy vậy không phải cứ bổ sung thêm là cơ thể sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn. Sử dụng sai sản phẩm, quá liều hoặc kéo dài không phù hợp vẫn có thể tiềm ẩn những tác hại nhất định.

Vậy có nên uống thực phẩm chức năng không, trường hợp nào cần bổ sung và đâu là những rủi ro cần lưu ý? Nhà Thuốc Minh Thi 2 sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn qua những thông tin dưới đây.

Giải đáp: Có nên uống thực phẩm chức năng không?

Không phải ai cũng cần bổ sung thực phẩm chức năng. Việc sử dụng chỉ thực sự phù hợp khi chế độ ăn chưa đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng, cơ thể có nguy cơ hoặc được xác định thiếu một số vi chất, hoặc đang ở giai đoạn cần bổ sung dinh dưỡng theo hướng dẫn chuyên môn. Với người khỏe mạnh có chế độ ăn đa dạng, cân đối, không nên tự ý dùng nhiều sản phẩm chỉ với mong muốn tăng cường sức khỏe.

Thực phẩm chức năng có thể mang lại lợi ích gì?

Giá trị chính của thực phẩm chức năng là bổ sung những dưỡng chất mà khẩu phần ăn hằng ngày có thể chưa cung cấp đầy đủ. Tùy thành phần, sản phẩm có thể cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ, lợi khuẩn hoặc một số dưỡng chất khác nhằm hỗ trợ nhu cầu dinh dưỡng và sức khỏe.

Một số trường hợp có thể cân nhắc sử dụng như người được xác định thiếu vi chất, phụ nữ mang thai hoặc chuẩn bị mang thai, người lớn tuổi, người ăn chay, người áp dụng chế độ ăn hạn chế hoặc có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt. Tuy lợi ích phụ thuộc vào thành phần, liều lượng và nhu cầu thực tế của từng người.

Dùng không đúng cách có thể gây hại

Bổ sung nhiều không đồng nghĩa với tốt hơn. Sử dụng sai sản phẩm, dùng liều cao hoặc kết hợp quá nhiều loại cùng lúc có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

• Bổ sung quá mức: Một số vitamin tan trong dầu như A, D, E, K có khả năng tích lũy trong cơ thể. Dùng lượng cao kéo dài có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe.
• Tương tác với thuốc: Một số thành phần trong thực phẩm chức năng có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc đang sử dụng. Người đang điều trị bệnh nên thông báo đầy đủ các sản phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Hiểu sai về công dụng: Thực phẩm chức năng có vai trò bổ sung hoặc hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị và không nên được sử dụng thay cho phác đồ của bác sĩ.
• Mất cân đối dinh dưỡng: Quá phụ thuộc vào sản phẩm bổ sung có thể khiến người dùng xem nhẹ vai trò của chế độ ăn đa dạng và đầy đủ.

Sử dụng thực phẩm chức năng thế nào cho phù hợp?

Chế độ ăn uống vẫn nên là nguồn cung cấp dinh dưỡng chính. Khi lựa chọn sản phẩm, cần xác định rõ mục đích sử dụng, kiểm tra thành phần, hàm lượng và hướng dẫn trên nhãn. Không tự ý tăng liều, phối hợp nhiều sản phẩm có cùng thành phần hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có lý do phù hợp.

Người đang mang thai, cho con bú, mắc bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc có nhu cầu bổ sung vi chất do thiếu hụt nên trao đổi với bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng. Đồng thời, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thông tin thành phần minh bạch và được sử dụng đúng hướng dẫn.

Tác hại của thực phẩm chức năng khi sử dụng sai cách

Thực phẩm chức năng được sử dụng với mục đích bổ sung dinh dưỡng hoặc hỗ trợ sức khỏe, nhưng dùng sai sản phẩm, sai liều lượng hoặc kết hợp không phù hợp vẫn có thể gây ảnh hưởng bất lợi. Một số rủi ro đáng lưu ý gồm:

1. Tăng nguy cơ thừa vitamin và khoáng chất

Bổ sung quá nhiều vitamin, đặc biệt các vitamin tan trong dầu như A, D, E và K, có thể khiến dưỡng chất tích lũy trong cơ thể. Nếu sử dụng liều cao trong thời gian dài, nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn sẽ tăng lên.

Tình trạng dư thừa tùy thuộc vào từng chất và liều sử dụng, có thể ảnh hưởng đến gan, thận hoặc gây rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, không nên tự ý tăng liều với suy nghĩ dùng nhiều sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

2. Gây tương tác với thuốc đang sử dụng

Một số thành phần trong thực phẩm chức năng có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc hoặc ảnh hưởng đến quá trình hấp thu, chuyển hóa thuốc. Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý ở người đang điều trị bệnh hoặc phải sử dụng thuốc thường xuyên.

Chẳng hạn, vitamin K có thể làm giảm tác dụng của một số thuốc chống đông máu. Do đó, người đang dùng thuốc nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả vitamin, khoáng chất và thực phẩm chức năng đang sử dụng.

3. Gây rối loạn tiêu hóa và các phản ứng không mong muốn

Dùng quá liều hoặc không phù hợp với cơ địa có thể dẫn đến buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Một số khoáng chất như sắt hoặc magie cũng có thể gây các triệu chứng tiêu hóa khi bổ sung với lượng không phù hợp. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thành phần, hàm lượng và tình trạng của từng người.

4. Ảnh hưởng đến chức năng gan, thận khi bổ sung quá mức

Gan và thận tham gia vào quá trình chuyển hóa, xử lý hoặc đào thải nhiều chất được đưa vào cơ thể. Vì thế, việc sử dụng một số sản phẩm với liều cao hoặc kéo dài không phù hợp có thể làm tăng gánh nặng cho các cơ quan này. Nguy cơ không giống nhau ở mọi sản phẩm và phụ thuộc vào hoạt chất, liều lượng, thời gian sử dụng cũng như sức khỏe của người dùng.

5. Làm mất cân đối dinh dưỡng

Lạm dụng thực phẩm chức năng có thể khiến người dùng tập trung quá nhiều vào việc bổ sung sản phẩm mà bỏ qua chế độ ăn uống hằng ngày. Trong khi đó, thực phẩm tự nhiên vẫn là nền tảng cung cấp năng lượng, vitamin, khoáng chất và nhiều dưỡng chất cần thiết.

Ngoài ra, bổ sung quá nhiều một chất có thể ảnh hưởng đến sự hấp thu hoặc cân bằng của chất khác. Ví dụ, lượng kẽm cao kéo dài có thể làm giảm hấp thu đồng.

6. Có thể gây ảnh hưởng khi sử dụng sản phẩm chứa thành phần tác động đến hormone

Một số sản phẩm có thành phần tác động đến hormone hoặc được quảng bá với mục đích hỗ trợ nội tiết. Nếu sử dụng không đúng đối tượng, liều lượng hoặc kéo dài khi chưa có chỉ định phù hợp, người dùng có thể gặp những thay đổi không mong muốn liên quan đến hormone.

Với các sản phẩm thuộc nhóm này, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc điều trị hoặc có bệnh lý nền, nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi dùng.

7. Nguy cơ dị ứng với thành phần của sản phẩm

Thực phẩm chức năng có thể chứa nhiều thành phần khác nhau, trong đó có những chất có khả năng gây dị ứng ở một số người. Phản ứng có thể liên quan đến thành phần nguyên liệu hoặc tá dược của sản phẩm.

Người có tiền sử dị ứng nên kiểm tra kỹ bảng thành phần và cảnh báo trên nhãn trước khi sử dụng. Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường sau khi dùng, cần ngừng sử dụng và tìm kiếm tư vấn y tế khi cần thiết.

8. Làm người bệnh hiểu sai về vai trò của thực phẩm chức năng

Một trong những rủi ro đáng lưu ý là xem thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh. Việc tự ý dùng sản phẩm để thay thế thuốc hoặc trì hoãn điều trị cần thiết có thể khiến tình trạng bệnh không được kiểm soát đúng cách.

Thực phẩm chức năng chỉ có vai trò bổ sung hoặc hỗ trợ theo công dụng được công bố, không thay thế thuốc và phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định.

Các thắc mắc thường gặp khi dùng thực phẩm chức năng

1. Bà bầu có nên uống thực phẩm chức năng?

Bà bầu có thể cần bổ sung một số dưỡng chất như sắt, acid folic và DHA trong thai kỳ. Acid folic đặc biệt quan trọng ở giai đoạn đầu, sắt đáp ứng nhu cầu tạo máu, còn DHA là acid béo omega-3 cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Tuy không nên tự ý dùng nhiều loại vitamin cùng lúc hoặc vượt liều khuyến cáo.

2. Có nên uống thực phẩm chức năng thường xuyên không?

Không phải sản phẩm nào cũng cần sử dụng liên tục. Thời gian dùng phụ thuộc vào thành phần, liều lượng và mục đích bổ sung. Một số trường hợp có thể cần duy trì theo chỉ định, trong khi những sản phẩm dùng để bổ sung thiếu hụt có thể được đánh giá lại sau một thời gian. Không nên tự đặt lịch uống rồi nghỉ giống nhau cho tất cả thực phẩm chức năng.

3. Có nên uống nhiều thực phẩm chức năng cùng lúc?

Không nên tự ý kết hợp nhiều sản phẩm nếu chưa kiểm tra thành phần và tổng liều mỗi ngày. Một số dưỡng chất có thể cạnh tranh hấp thu, chẳng hạn canxi có thể làm giảm hấp thu sắt, trong khi bổ sung kẽm liều cao kéo dài có thể ảnh hưởng đến hấp thu đồng. Khi cần dùng nhiều sản phẩm, nên kiểm tra thành phần trùng lặp và uống cách thời điểm theo hướng dẫn phù hợp.